Gepost door: Paul | juli 24, 2006

Appels en peren

Jan Marijnissen maakt in een interview met het blad Penthouse een vergelijking tussen het verzet tegen de Duitse bezetter in de Tweede Wereldoorlog en de activiteiten van fundamenteel islamitische terroristen:

Hoe staat u tegenover de ‘War on Terror’?

Marijnissen: Terrorisme is iets van alle tijden en overal, en heeft vaak tot doel het de bezetter zo onaangenaam mogelijk te maken. In de Tweede Wereldoorlog hebben Nederlanders hier gemeentehuizen opgeblazen om zand in de vernietigingsmachine van nazi-Duitsland te gooien ñ bij de burgerlijke stand stonden de joden geregistreerd. In het Midden-Oosten is het niet veel anders. Het islamitische fundamentalisme, inclusief de terroristische tak, is een reactie op de bezetting van Palestina door Israël, op de Amerikaanse aanwezigheid in het Midden-Oosten, en op de steun van het Westen aan ondemocratische regimes in het Midden-Oosten. Kijk, ik ben tegen geweld, maar het is toch wel een beetje dom als je niet kunt begrijpen hoe dat mechanisme werkt.

bron: Weblog Jan Marijnissen

Deze opmerkingen leidden tot grote commotie. Onder andere bij voorzitter Rudi Hemmes van de stichting Samenwerkend Verzet:

Het lijkt wel een Duitser. De Duitsers noemden ons namelijk ook terroristen. De vergelijking van Marijnissen gaat mank en ik denk dat hij hiermee veel verzetsmensen op het hart trapt.

bron: Trouw.

Dat sommige verzetsmensen zich op het hart getrapt zullen voelen wil ik wel aannemen. Maar gaat de vergelijking van Jan Marijnissen mank?

Wanneer aspecten van de Tweede Wereldoorlog vergeleken worden met hedendaagse gebeurtenissen, wordt bijna altijd geroepen dat de situatie niet vergelijkbaar is. Iedereen herinnert zich de woede van Rita Verdonk toen Jan Pronk de uitzetting van illegale vreemdelingen “deportaties” noemde (bron: nu.nl).

Een vergelijking van WO II met het heden is inderdaad altijd een vergelijking van appels met peren. Moeten we dus iedere vergelijking met WO II diskwalificeren? Nee, een vergelijking tussen appels en peren kan heel legitiem zijn. Een peer is peervormig en een appel rond, maar beiden hebben een schil, zijn melig van binnen met pitten in de kern, en groeien in een boomgaard. We kunnen appels en peren dus wel degelijk met elkaar vergelijken. Datzelfde geldt voor een vergelijking tussen WO II en het conflict en het Midden Oosten, ook daar zijn overeenkomsten en verschillen te benoemen. De Dikke van Dale laat duidelijk zien dat het lemma VERGELIJKEN twee betekenisgroepen heeft:

1 naast elkaar stellen, in verband met elkaar beschouwen om overeenstemming of verschil vast te stellen tussen de betrokken personen, zaken, toestanden, grootheden enz

2 door middel van het genoemde beeld uitdrukken, toelichten, voorstellen

Het vergelijken (1: naast elkaar stellen) van WO II en het heden kan een analystisch instrument zijn, maar het vergelijken van de twee (2: het heden toelichten door middel van beelden uit WO II) is een vorm van retoriek, die misbruikt maakt van de functie van het WO II als morele toetssteen. De linkse gewoonte om iedereen die een rechtse uitspraak doet ‘fascist’ te noemen is daar een voorbeeld van. Dat geldt misschien ook voor de opmerking van Jan Pronk. Zulke rhetoriek gaat niet alleen mank, ze slaat iedere discussie dood. De critici slaan de plank echter mis wanneer ze stellen dat vergelijking tussen WO II en het heden altijd uit den boze is. Het eerste type vergelijking, de ‘naast elkaar stelling’, kan legitiem en zeer nuttig zijn, juist omdat de WO II en als morele toetssteen kan dienen, en als zodanig deel uitmaakt van ons collectief geheugen.

Jan Hemmes beticht Jan Marijnissen ervan organisaties als Hamas en Hezbollah ‘voor te stellen als’ verzetsstrijders, en dus verzetsstrijders als terroristen. Heeft hij gelijk, of gebruikt Marijnissen de eerste vorm van vergelijken, ‘naast elkaar stellen om overeenstemming of verschil vast te stellen’? Laten we het gewraakte citaat er bij halen. “Terrorisme is iets van alle tijden en overal, en heeft vaak tot doel het de bezetter zo onaangenaam mogelijk te maken. In de Tweede Wereldoorlog hebben Nederlanders hier gemeentehuizen opgeblazen (…)”. Jan Marijnissen bezondigt zich hier aan een voorstelling van verzetsstrijders als terroristen, om begrip voor de islamitische fundamentalisten te kweken. Niet alleen is de methodiek van Marijnissen niet fair (hij maskeert retoriek met een schijnanalyse), ook inhoudelijk klopt het betoog niet. Inherent aan terrorisme is dat het angst (‘terror’) poogt te bewerkstelligen. Het lijkt me onwaarschijnlijk dat een primair doel van het opblazen van een gemeentearchief het creëren van angst is.

Jan Marijnissen zegt even later “…het is toch wel een beetje dom als je niet kunt begrijpen hoe dat mechanisme (de interactie tussen onderdrukte en onderdrukker, Hipp.) werkt.” Dat kan wel waar zijn, maar met zijn methodologische onzuiverheid en inhoudelijke onzorgvuldigheid draagt hij zelf een steentje bij aan het onbegrip. Jan Marijnissen’s reactie op de commotie getuigt van weinig zelfreflectie:

Sommige kwaadwillenden zijn in de media aan de haal gegaan met mijn opmerkingen met betrekking tot terrorisme, nu en in het verleden.

Bron: Weblog Jan Marijnissen

Dat mensen zoals Rudi Hemmes emotioneel en ongenuanceerd op het interview reageren (“Het (sic!) lijkt wel een Duitser…”), heeft Marijnissen minder aan hun ‘kwade wil’ dan aan zichzelf te danken.

Maar dat betekent niet dat iedere vergelijking tussen ‘Het Verzet’ en ‘Hezbollah en Hamas’ onjuist is. In beide contexten was/is sprake van gewapend verzet tegen een onderdrukkende partij. We kunnen deze twee voorbeelden van verzet naast elkaar stellen, en onderzoeken wat de overeenkomsten en verschillen in ideologie en in middelen zijn. Door het conflict in het Midden Oosten in een bredere context te plaatsen, kunnen we tegenwicht bieden tegen retoriek die oorlog en geweld legitimeert vanuit verheven ideologieën als de ‘War on Terror’ of de ‘Jihad’. Appels en peren zijn vruchten, niets meer of minder.


Responses

  1. Update: Ondertussen heeft Jan Marijnissen zelf ook ingezien dat hij zich niet zorgvuldig genoeg heeft uitgedrukt: lees het interview in Trouw.


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers op de volgende wijze: