Gepost door: Paul | augustus 20, 2006

De warrior en de trickster

Gisteren heb ik de herhaling gezien van Zomergasten, met schrijver-publicist Leon de Winter als gast. Hij vertelde hoe de Zesdaagse Oorlog zeer veel invloed op zijn zelfbeeld heeft gehad. Tot dat moment was zijn identiteit gevormd door de ervaringen van zijn ouders en familie in de Tweede Wereldoorlog – op een tante na waren zijn ouders de enigen die niet in de Holocaust waren ‘weggehaald en niet meer terug gekomen’ (in de woorden van zijn moeder). Als jood was je slachtoffer. De beelden van de Zesdaagse Oorlog oorlog gaven hem een nieuw model om zich aan te spiegelen, de ‘Joodse held,’ de stoere vechter die zijn land verdedigt en zijn eigen toekomst vorm geeft, in plaats van zich willoos te laten meevoeren door de omstandigheden. De invloed hiervan hoorde ik terug in de trots in zijn stem toen hij zei dat zijn zoon ‘een fighter’ is.


Terloops identificeert Leon de Winter deze nieuwe Israelische helden met de helden van het oude Israel, het Israel van koning David en Simson. Maar ook het beeld van het joodse slachtoffer gaat verder terug dan de Holocaust. Verder dan de pogroms en de ghetto’s zelfs, het gaat terug tot de eerste eeuwen van onze jaartelling, toen Palestina bestuurd werd door de Romeinen. Het bouwt voort op de Rabbi’s uit de Talmud. Ze vochten niet tegen de bestuurders, en waren in die zin passief, lieten zich soms zelfs meevoeren. Maar ze waren niet zulke willoze slachtoffers als Leon de Winter denkt! Tegen de stroom in bleven ze de wetten van de Torah naleven en onderwijzen, hoe marginaal ze ook waren. In de Rabbijnse literatuur worden ze niet als slachtoffer gepresenteerd, maar vaker als ‘trickster’, als antihelden die zich in een vijandige omgeving reddem door slimheid en truukjes. De hoogleraar Talmudische Cultuur Daniel Boyarin (zelf orthodox jood) is een pleitbezorger voor deze andere vorm van joodse identiteit. In zijn boek unheroic conduct betoogt hij dat de (amerikaanse) Israel-lobby zich aan westerse (christelijke!) modellen van de ‘warrior/patriarch’ spiegelt en een deel van de eigenheid van de joodse cultuur opgeeft.

Gelukkig maar dat er meerdere modellen zijn. Des te meer ruimte om je eigen identiteit vorm te geven. Leon de Winter kiest voor het voorbeeld van de warrior/patriarch. Ik denk dat dat voor hem persoonlijk de juiste keuze is, strijdvaardigheid als wapen tegen zijn diepgewortelde angst voor een nieuwe Holocaust. Ik kan me ook goed voorstellen dat voor veel Israeli helden als David of Gideon meer tot de verbeelding spreken dan Boyarins antiheld Rabbi Eli’ezer (uitgebreid besproken in Dying for God), die door woordspelletjes weet te voorkomen dat hij ter dood veroordeeld wordt door de Romeinse Gouverneur. Met woordspelletjes heeft niemand de Holocaust overleefd, met truukjes kan je je niet ontsnappen aan Katusha raketten en zelfmoordterroristen.

Maar mij persoonlijk spreekt de sluwe ‘trickster’ meer tot de verbeelding dan die saaie, een-dimensionale ‘warrior’. De ‘warrior’ kan alleen overleven als hij de sterkste blijft, de ‘trickster’ kan veel tegenspoed doorstaan, en is daarmee op de lange termijn misschien zekerder van zijn zaak. Israel heeft in Libanon voor het eerst een oorlog niet (overtuigend) gewonnen. Bush heeft in Irak bewezen dat de ‘warrior’ niet altijd triomfeert. Misschien is de tijd aangebroken voor een herwaardering van die andere ‘trickster’ – de internationale diplomatie?


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers op de volgende wijze: